{"id":95,"date":"2025-07-11T10:53:54","date_gmt":"2025-07-11T10:53:54","guid":{"rendered":"https:\/\/chrystusowi.pl\/?page_id=95"},"modified":"2026-04-01T14:42:15","modified_gmt":"2026-04-01T14:42:15","slug":"kim-jestesmy","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/chrystusowi.pl\/?page_id=95","title":{"rendered":"Kim jeste\u015bmy"},"content":{"rendered":"\n\n\n

Historia Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego w RP – d. Wsp\u00f3lnota Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych<\/h2>\n\n\n\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy w Rzeczypospolitej Polskiej<\/a><\/small> <\/small>ma  95 lat. Pod t\u0105 nazw\u0105 funkcjonuje od pa\u017adziernika 2011 roku. Pierwsz\u0105 oficjaln\u0105 nazw\u0105, przyj\u0119t\u0105 w 1928 roku, by\u0142o Zjednoczenie Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych Wyznania Ewangelicznego w Polsce. Jeszcze wcze\u015bniej u\u017cywano roboczych nazw: Mi\u0119dzynarodowa Chrze\u015bcija\u0144ska Misja oraz Misja Chrze\u015bcijan Ewangelicznych w Polsce. W latach 1953-1987 Ko\u015bci\u00f3\u0142 funkcjonowa\u0142 w ramach Zjednoczonego Ko\u015bcio\u0142a Ewangelicznego (jako ugrupowanie Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego), za\u015b po jego reorganizacji poprzez usamodzielnienie tworz\u0105cych go ugrupowa\u0144, to jest od lutego 1988 roku, jako Ko\u015bci\u00f3\u0142 Zbor\u00f3w Chrystusowych. Od listopada 2004 roku dzia\u0142a\u0142 jako Wsp\u00f3lnota Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych. W roku  2011 nast\u0105pi\u0142 powr\u00f3t do tradycyjnej nazwy i <\/small> \u2013 zgodnie z decyzj\u0105 Departamentu Wyzna\u0144 MSWiA \u2013 od 1 pa\u017adziernika 2011 roku oficjalna nazwa brzmi: Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy w Rzeczypospolitej Polskiej. W rejestrze Ko\u015bcio\u0142\u00f3w i innych zwi\u0105zk\u00f3w wyznaniowych MSWiA figuruje w dz. A poz. 24. A poz. 24.<\/small><\/p>

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy w Rzeczypospolitej Polskiej nale\u017cy do tzw. wolnych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Zalicza si\u0119 do nich r\u00f3wnie\u017c m.in. baptyst\u00f3w, ewangelicznych chrze\u015bcijan, zielono\u015bwi\u0105tkowc\u00f3w. Ko\u015bcio\u0142y tej grupy, nazywane ewangelicznymi albo ewangelikalnymi, akcentuj\u0105 autorytet Pisma \u015awi\u0119tego, odkupienie cz\u0142owieka przez \u015bmier\u0107 Chrystusa na krzy\u017cu, potrzeb\u0119 osobistego nawr\u00f3cenia \u2013 duchowego odrodzenia, czego potwierdzeniem jest chrzest przez zanurzenie. Wymaga to \u015bwiadomej decyzji, wyboru, dlatego te\u017c Ko\u015bcio\u0142y te okre\u015bla si\u0119 r\u00f3wnie\u017c mianem \u201eKo\u015bcio\u0142y wyboru\u201d, gdy\u017c ich cz\u0142onk\u00f3w cechuje \u015bwiadoma przynale\u017cno\u015b\u0107 i zaanga\u017cowanie. To ludzie, wywodz\u0105cy si\u0119 z r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk, kt\u00f3rzy prze\u017cyli nawr\u00f3cenie i przy\u0142\u0105czyli si\u0119 do Ko\u015bcio\u0142a.<\/small><\/p>

Wolne Ko\u015bcio\u0142y s\u0105 wynikiem przebudzeniowych ruch\u00f3w religijnych, si\u0119gaj\u0105cych XVIII wieku (tzw. drugi nurt reformacji). Wywodz\u0105c si\u0119 z protestantyzmu zarzuca\u0142y mu po\u0142owiczno\u015b\u0107, niekonsekwencj\u0119 i kompromis, zar\u00f3wno w dziedzinie teologii, jak i \u017cycia religijnego oraz obyczajowo\u015bci. U ich podstaw leg\u0142a idea powrotu do \u017ar\u00f3d\u0142a chrze\u015bcija\u0144stwa: nauki Jezusa Chrystusa zawartej w Biblii \u2013 Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym. By\u0142y to wsp\u00f3lnoty chrze\u015bcijan, wyros\u0142e z autentycznego pragnienia wiernego wykonywania woli Bo\u017cej i nauki Jezusa Chrystusa, odrzucaj\u0105ce tradycj\u0119 sprzeczn\u0105 z nauk\u0105 Biblii. Cechowa\u0142o je nie tyle tworzenie nowych dogmat\u00f3w czy zmiana ich sformu\u0142owa\u0144, co \u015bwiadome, dobrowolne i odpowiedzialne manifestowanie swojej wiary w codziennym \u017cyciu, inna jako\u015bciowo pobo\u017cno\u015b\u0107 i nowy styl \u017cycia. By\u0142y to ruchy odnowy, kt\u00f3rych celem nie by\u0142o tworzenie nowych denominacji, jednak \u2013 b\u0119d\u0105c pot\u0119piane przez konfesje macierzyste \u2013 przekszta\u0142ca\u0142y si\u0119 cz\u0119sto w nowe Ko\u015bcio\u0142y, czego klasycznym przyk\u0142adem s\u0105 w\u0142a\u015bnie Ko\u015bcio\u0142y Chrystusowe.<\/small><\/p>\n\n\n\n\n

Ruch Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych<\/h3>\n

Ko\u015bcio\u0142y Chrystusowe wywodz\u0105 si\u0119 z tzw. Ruchu Odnowy (Restoration Movement), zapocz\u0105tkowanego w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych w ko\u0144cu XVIII wieku. Jego rozw\u00f3j nast\u0105pi\u0142 w USA na pocz\u0105tku XIX wieku. Czo\u0142ow\u0105 rol\u0119 odegrali w nim Barton W. Stone (1772-1844) i Thomas Campbell (1763-1854), dlatego okre\u015bla si\u0119 go r\u00f3wnie\u017c mianem Ruch Stone\u2019a-Campbella (The Stone-Campbell Movement). Za\u015b za dokument za\u0142o\u017cycielski tego Ruchu uznaje si\u0119 \u201eThe Declaration and Address of the Christian Association of Washington\u201d (w polskich t\u0142umaczeniach wyst\u0119puje zwykle w wersji skr\u00f3conej jako \u201eDeklaracja i wezwanie\u201d lub \u201eDeklaracja i apel\u201d), og\u0142oszony przez Thomasa Campbella 7 wrze\u015bnia 1809 roku. Ruch Odnowy cechowa\u0142o oddanie sprawie jedno\u015bci Cia\u0142a Chrystusowego, sprzeciw wobec sekciarstwa i podzia\u0142\u00f3w oraz g\u0142\u0119bokie przekonanie, \u017ce jedno\u015bci nie da si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 bez przywr\u00f3cenia wiary, \u017cycia i porz\u0105dku Ko\u015bcio\u0142a nowotestamentowego.<\/small><\/p>

Barton W. Stone by\u0142 od 1798 roku pastorem prezbiteria\u0144skim w Cane Ridge, Kentucky. W sierpniu 1801 roku zorganizowa\u0142 tam (w okresie tzw. Drugiego Wielkiego Przebudzenia), jedno z najwi\u0119kszych kilkudniowych spotka\u0144 ewangelizacyjnych. Uczestniczy\u0142o w nim od dwudziestu do trzydziestu tysi\u0119cy ludzi, kt\u00f3rzy przyje\u017cd\u017cali wozami z daleka i rozbijali ob\u00f3z na kilka dni. Setki ludzi si\u0119 nawr\u00f3ci\u0142o. Ale Stone popad\u0142 w tarapaty. W\u0142adzom ko\u015bcielnym nie podoba\u0142o si\u0119 jego stowarzyszanie si\u0119 z kaznodziejami baptyst\u00f3w i metodyst\u00f3w. To doprowadzi\u0142o go do utworzenia \u201eSpringfield Presbytery\u201d. Stone i jego towarzysze skupili si\u0119 na studiowaniu nauki Nowego Testamentu na temat Ko\u015bcio\u0142a. Ostatecznie rozwi\u0105zali utworzone przez siebie \u201eSpringfield Presbytery\u201d i wyst\u0105pili z wezwaniem, by nazywa\u0107 si\u0119 \u201ejedynie chrze\u015bcijanami\u201d i przyj\u0105\u0107 \u201eBibli\u0119 jako jedyny pewny przewodnik do nieba, pozbawiony jakichkolwiek domieszek filozoficznych, zwodniczych k\u0142amstw, tradycji ludzkiej i zasad tego \u015bwiata\u201d. Ostatecznie pewna liczba zbor\u00f3w w Kentucky przyj\u0119\u0142a imi\u0119 Chrystusa jako swoj\u0105 nazw\u0119.<\/small><\/small><\/p>

Thomas Campbell urodzi\u0142 si\u0119 w Irlandii w roku 1763. Jako prezbiteria\u0144ski pastor wyemigrowa\u0142 do Ameryki w roku 1807. Ubole<\/small><\/small>waj\u0105c nad podzia\u0142ami w\u015br\u00f3d chrze\u015bcijan, zacz\u0105\u0142 organizowa\u0107 wsp\u00f3lne spotkania z chrze\u015bcijanami z innych denominacji, co zosta\u0142o bar<\/small><\/small><\/small>dzo \u017ale przyj\u0119te przez zwierzchnik\u00f3w ko\u015bcielnych. Opozycja wobec niego przybiera\u0142a<\/small> na<\/small> sile, co zmusi\u0142o go do opuszczenia Ko<\/small><\/small>\u015bcio\u0142a prezbiteria\u0144skiego. W roku 1809 za\u0142o\u017cy\u0142 Christian Associ<\/small>ation of Washington (Waszyngto\u0144skie Stowarzyszenie Chrze\u015bcija\u0144skie). Nie by\u0142a to organizacja w sensie <\/small>nowego Ko\u015bcio\u0142a. W tym te\u017c roku do\u0142<\/small><\/small>\u0105czy\u0142 do niego jego syn Alexander, doskonale wykszta\u0142cony teolog i filozof, popieraj\u0105cy idea\u0142y ojca, i wkr\u00f3tce przej\u0105\u0142 przewodnictwo w tym Ruchu.<\/small><\/p>

Powod<\/small>y za\u0142o\u017cenia i cele tego Stowarzyszenia oraz idee ku jedno\u015bci chrze\u015bcijan Thomas Campbell przedstawi\u0142 w <\/small>\u201eDeklaracja i wezwanie\u201d<\/a><\/small> Ten klasyczny dokument zawiera\u0142 te\u017c \u015bmia\u0142e stwierdzenia i<\/small> propozycje ku jedno\u015bci chrze\u015bcijan. Najbardziej znamienne jest pierwsze z nich: \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusa na ziemi, w swej istocie, intencji i strukturze, jest jeden. Nale\u017c<\/small>\u0105 d<\/small>o niego wszyscy, gdziekolwiek si\u0119 znajduj\u0105cy, kt\u00f3rzy wyznaj\u0105 <\/small>swoj\u0105 wiar\u0119 w Chrystusa i s\u0105 Mu pos\u0142uszni we wszystkim, zgodnie z Pismem, co manifestuje si\u0119 zar\u00f3wno w ich <\/small>charakterze, jak i w post\u0119powaniu; i nikt wi\u0119cej, gdy\u017c nikogo poza tym nie mo\u017cna szczerze i uczciwie nazwa\u0107 chrze\u015bcijaninem\u201d.<\/small><\/p>

Praktyka \u017cycia zborowego oparta by\u0142a na Biblii. Ewidentnym tego przyk\u0142adem sta\u0142a si\u0119 kwestia chrztu. Powszechna by\u0142a praktyka chrztu niemowl\u0105t. Gdy w rodzinie Campbell\u00f3w urodzi\u0142a si\u0119 pierwsza c\u00f3rka, zaistnia\u0142a potrzeba jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, jaki jest chrzest biblijny. Modlitwa i studiowanie Bo\u017cego S\u0142owa doprowadzi\u0142a ich do przekonania, \u017ce jedynie chrzest przez zanurzenie osoby, kt\u00f3ra uwierzy\u0142a Ewangelii, jest chrztem nowotestamentowym. Campbellowie zdawali sobie spraw\u0119 z nast\u0119pstw, jakie wywo\u0142a ich decyzja. Zdecydowanie jednak stan\u0119li na gruncie Ewangelii i przyj\u0119li chrzest wiary. Mia\u0142o to miejsce 12 czerwca 1812 r. Nad rzek\u0105 zgromadzi\u0142 si\u0119 t\u0142um. Niekt\u00f3rzy z obecnych rzucali w wod\u0119 kamieniami. Campbellowie stracili wielu przyjaci\u00f3\u0142.<\/small><\/p>

Pragnieniem Thomasa Campbella by\u0142o zjednywanie wszystkich szczerze wierz\u0105cych. Nie d\u0105\u017cy\u0142 do tworzenia odr\u0119bnego Ko\u015bcio\u0142a. Wys\u0142a\u0142 w tej sprawie pismo do bardziej liberalnego Synodu w Pittsburgu, ale spotka\u0142 si\u0119 z odmow\u0105. Nie uda\u0142o si\u0119 zatem kontynuowa\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy z prezbiterianami. Nie powiod\u0142a si\u0119 te\u017c okresowa unia z baptystami, zako\u0144czona ostatecznie w roku 1832. Tego roku Alexander Campbell napisa\u0142: \u201eCa\u0142y \u015bwiat musi wiedzie\u0107, \u017ce zostali\u015bmy zmuszeni do za\u0142o\u017cenia odr\u0119bnej spo\u0142eczno\u015bci\u201d.<\/small><\/p>

Stone i Campbellowie pragn\u0119li powr\u00f3ci\u0107 do prostoty Ko\u015bcio\u0142a Nowego Testamentu. Odrzucali denominacyjne wyr\u00f3\u017cniki i podzia\u0142y. Okre\u015blali si\u0119 po prostu jako chrze\u015bcijanie. Przywi\u0105zywali du\u017c\u0105 wag\u0119 do autonomii lokalnego Ko\u015bcio\u0142a i chrztu doros\u0142ych przez zanurzenie. Podkre\u015blali nowotestamentowy wzorzec organizacji Ko\u015bcio\u0142a w oparciu o starszych i diakon\u00f3w, bez podzia\u0142u na duchowie\u0144stwo i laikat. A przede wszystkim uwa\u017cali Bibli\u0119 za jedyne \u017ar\u00f3d\u0142o prawdy, praktyk chrze\u015bcija\u0144stwa i zasad wiary; ka\u017cdy chrze\u015bcijanin powinien zatem j\u0105 zna\u0107. Ruch Odnowy bardzo szybko zdobywa\u0142 wyznawc\u00f3w i do po\u0142owy XIX wieku sta\u0142 si\u0119 sz\u00f3st\u0105 pod wzgl\u0119dem liczebno\u015bci grup\u0105 religijn\u0105 w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej. Spo\u0142eczno\u015bci ko\u015bcielne, powsta\u0142e w rezultacie tego Ruchu, nosi\u0142y nazw\u0119 Uczniowie Chrystusa (Disciples of Christ) lub po prostu Uczniowie (Disciples), a p\u00f3\u017aniej Ko\u015bcio\u0142y Chrystusowe (Churches of Christ) lub Chrze\u015bcija\u0144skie K<\/small><\/small>o\u015bcio\u0142y (Christian Churches). Ka\u017cdy lokalny zb\u00f3r uwa\u017cano za Ko\u015bci\u00f3\u0142 w pe\u0142nym nowotestamentowym znaczeniu tego s\u0142owa, st\u0105d liczba mnoga w nazwie Ruch Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych czy Wsp\u00f3lnota Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych w RP.<\/small><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku XX wieku wy\u0142oni\u0142y si\u0119 w tym Ruchu trzy grupy:<\/small><\/p>

1. Ko\u015bcio\u0142y Chrystusowe tzw. niegraj\u0105ce (non-instrumental albo old-path Churches of Christ), reprezentuj\u0105ce nurt konserwatywno-fundamentalistyczny.<\/small>
2. Ko\u015bcio\u0142y Chrze\u015bcija\u0144skie\/Ko\u015bcio\u0142y Chrystusowe (Christian Churches\/Churches of Christ), reprezentuj\u0105ce umiarkowany nurt centrowy (tu plasuje si\u0119 Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy w RP).<\/small>
3. Uczniowie Chrystusa (Disciples of Christ), reprezentuj\u0105cy nurt liberalny.<\/small><\/p>

Ruch Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych rozpropagowa\u0142 wiele hase\u0142, znanych i u\u017cywanych do dzi\u015b, na przyk\u0142ad:<\/small><\/p>

Gdzie Biblia m\u00f3wi \u2013 my m\u00f3wimy, gdzie Biblia milczy \u2013 my milczymy.<\/small>
W sprawach zasadniczych \u2013 jedno\u015b\u0107, w sprawach drugorz\u0119dnych \u2013 wolno\u015b\u0107, a we wszystkim \u2013 mi\u0142o\u015b\u0107.<\/small>
Jeste\u015bmy wolni, aby si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107, ale nie dzieli\u0107.<\/small>
Jeste\u015bmy jedynie chrze\u015bcijanami, ale nie jedynymi chrze\u015bcijanami.<\/small>
Nie jeste\u015bmy jedynymi Ko\u015bcio\u0142ami Chrystusowymi, ale jedynie (wy\u0142\u0105cznie) Chrystusowymi.<\/small><\/p>

Ruch Odnowy zaowocowa\u0142 du\u017cym o\u017cywieniem religijnym, najpierw w Stanach Zjednoczonych a potem \u2013 w wyniku zakrojonej na szerok\u0105 skal\u0119 dzia\u0142alno\u015bci misyjnej \u2013 r\u00f3wnie\u017c w innych krajach, mi\u0119dzy innymi w Polsce.<\/small><\/p>\n\n\n\n\n

W Polsce przedwojennej<\/h3>\n


Pocz\u0105tki Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego na ziemiach polskich to rok 1921 i dzia\u0142alno\u015b\u0107 Konstantego Jaroszewicza. Konstanty <\/small>Jaroszewicz urodzi\u0142 si\u0119 25 wrze\u015bnia 1891 r. we wsi Starowie\u015b (okolice Bielska Podlaskiego). W roku 1910 wyjecha\u0142 \u201eza chlebem\u201d <\/small>do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Znalaz\u0142 tam wi\u0119cej ni\u017c oczekiwa\u0142 \u2013 chleb \u017cywota. W lipcu 1912 r. w Nowym Jorku na rogu Ulicy Pier<\/small>wszej i Havston us\u0142ysza\u0142 S\u0142owo Bo\u017ce, g\u0142oszone przez ewangelist\u0119 Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego Josepha Keevila. Jeszcze tego samego dnia wieczorem, w Ko\u015bciele Chrystusowym przy ulicy Drugiej 63, nawr\u00f3ci\u0142 si\u0119 i przyj\u0105\u0142 chrzest wiary. Postanowi\u0142 po\u015bwi\u0119ci\u0107 swe \u017cycie g\u0142oszeniu Ewangelii. Rozpocz\u0105\u0142 studia w Johnson Bible College w Knoxville, Tennessee.<\/small><\/p>

Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w w 1916 r. by\u0142 ordynowany na kaznodziej\u0119. G\u0142osi\u0142 Ewangeli\u0119 na ulicach Nowego Jorku i za\u0142o\u017cy\u0142 zb\u00f3r<\/small><\/small> p<\/small><\/small>rzy ulicy Cherry i Clinton. Nast\u0119pnie zorganizowa\u0142 szereg zbor\u00f3w m. in. w Chicago, Henvill, Cleveland i Baltimore. Prowadzi\u0142 akcje ewangelizacyjne w\u015br\u00f3d ludno\u015bci s\u0142owia\u0144skiej i \u017cydowskiej,  wyk\u0142ada\u0142 w Ko\u015bcio\u0142ach<\/small><\/small> ewangelicznych i instytucjach naukowych w wielu stana<\/small><\/small>ch Ameryki P\u00f3\u0142nocnej.
<\/small><\/small><\/small><\/small><\/p>

Pragnieniem jego by\u0142o g\u0142oszenie Ewangelii w ojczy\u017anie. Pod koniec roku 1921 z \u017con\u0105 Kseni\u0105 powr\u00f3ci\u0142 do Polski, do rodzinn<\/small><\/small>ej<\/small><\/small> S<\/small><\/small>tarowsi. Praca ewangelizacyjna nie by\u0142a \u0142atwa. Jaroszewicz\u00f3w spotyka\u0142y r\u00f3\u017cne przykro\u015bci ze strony s\u0105siad\u00f3w, krewnych i <\/small><\/small>duchow<\/small><\/small><\/small>ie\u0144stwa, <\/small>w\u0142\u0105cznie z<\/small> obrzucaniem kamieniami i nawet pr\u00f3b\u0105 pozbawienia ich \u017cycia. Nie zniech\u0119ca\u0142o to ich jednak, a przeciwno\u015bci jeszcz<\/small><\/small>e<\/small><\/small> bardziej <\/small>utwierdza\u0142y w przekonaniu<\/small>, \u017ce rodacy bardzo potrzebuj\u0105 Ewangelii. Wkr\u00f3tce nawi\u0105zali kontakt z rodzin\u0105 Jakoniuk\u00f3w w<\/small> Andr<\/small><\/small>yjankach, kt\u00f3rzy ju\u017c wcze\u015bniej zetkn\u0119li si\u0119 z Dobr\u0105 Nowin\u0105. Po\u0142\u0105czy\u0142a ich<\/small><\/small> przyja\u017a\u0144 i wsp\u00f3\u0142praca. Razem prowadzili prac\u0119 ewangelizacyjn\u0105 i dobroczynn\u0105. W\u015br\u00f3d pierwszych os\u00f3b, kt\u00f3re przyj\u0119\u0142y Ewangeli\u0119 by\u0142 Nikon Jakoniuk i Miko\u0142aj Korniluk oraz jego matka i siostry. W maju 1923 roku odby\u0142 si\u0119 pierwszy chrzest kilkunastu os\u00f3b, we wrze\u015bniu nast\u0119pny. Do grona wierz\u0105cych do\u0142\u0105czy\u0142a w 1924 r. rodzina <\/small><\/small>Winnik\u00f3w, a w ich domu w<\/small> roku 1928 powsta\u0142 sierociniec dla siedmiorga dzieci.<\/small><\/small><\/small><\/p>

Jesieni\u0105 1924 r. Jaroszewiczowie sprzedali swoje gospodarstwo i przeprowadzili si\u0119 do Kobrynia, gdzie zakupili dom z du\u017cym ogrodem. W nast\u0119pnym roku na tej posesji zbudowano dom modlitwy. Powsta\u0142o tam centrum misyjne Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego. Najbli\u017cszymi wsp\u00f3\u0142pracownikami Konstantego Jaroszewicza stali  si\u0119 Jan Bukowicz i Jerzy Sacewicz. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 misyjna prowadzona by\u0142a na terenie wojew\u00f3dztw: wile\u0144skiego, nowogr\u00f3dzkiego, bia\u0142ostockiego, poleskiego, wo\u0142y\u0144skiego i lwowskiego. Konstanty Jaroszewicz dzia\u0142a\u0142 jako przedstawiciel Mi\u0119dzynarodowej Chrze\u015bcija\u0144skiej Misji i pocz\u0105tkowo t\u0105 nazw\u0105 okre\u015blano  r\u00f3wnie\u017c powstaj\u0105c\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Od roku 1926 u\u017cywano nazwy \u201eMisja Chrze\u015bcijan Ewangelicznych <\/small><\/small>w Polsce\u201d, kt\u00f3rej zarz\u0105d \u2013 z upowa\u017cnienia przedstawicieli zbor\u00f3w \u2013 stanowili: K. Jaroszewicz \u2013 prezes, J. Bukowicz \u2013 wiceprezes i skarbnik oraz J. Sacewicz \u2013 sekretarz.<\/small><\/p>

Ju\u017c w 1923 r. wyst\u0119powano do w\u0142adz o zalegalizowanie tej dzia\u0142alno\u015bci, ale spotyk<\/small>ano si\u0119 z odmow\u0105. Rejestracja pierwszych zbor\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego nast\u0105pi\u0142a dopiero w roku 1926. Uzyska\u0142y one legalizacj\u0119 lokaln\u0105 poprzez wci\u0105gni\u0119cie ich \u2013 zgodnie z ukazem carskim \u2013 do \u201erejestru gmin sekciarskich\u201d poszczeg\u00f3lnych wojew\u00f3dztw, co nada\u0142o im osobowo\u015b\u0107 prawn\u0105. Zbory by\u0142y autonomiczne i niezale\u017cne od jakiejkolwiek w\u0142adzy krajowej czy zagranicznej.<\/small><\/small><\/p>

Do roku 1928 na terenie Polski powsta\u0142o 30 zbor\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego, kt\u00f3re na wsp\u00f3lnym<\/small><\/small> posiedzeniu w Kobryniu w 1928 r. utworzy\u0142y Zjednoczenie Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych Wyznania Ewangelicznego w Polsce. W 1929 r. odby\u0142 si\u0119 w Kobryniu I Og\u00f3lnopolski Zjazd, na kt\u00f3rym wy\u0142oniono  Komitet Wykonawczy w sk\u0142adzie: Konstanty Jaroszewicz \u2013 prezes, Jan Bukowicz \u2013 wiceprezes i skarbnik, Jerzy Sacewicz \u2013 sekretarz, Boles\u0142aw Winnik \u2013 zast\u0119pca sekretarza oraz cz\u0142onkowie: Grzegorz Bajko, Teodor Pawluk, Nikon Jakoniuk, Jan Moskaluk i Jan W\u0142ad<\/small><\/small>y<\/small><\/small>siuk. Og\u00f3lnopolskie zjazdy odbywa\u0142y co roku w r\u00f3\u017cnych miejscowo\u015bciach<\/small><\/small>, do roku<\/small><\/small> 1939 <\/small><\/small>w\u0142\u0105cznie (opr\u00f3cz roku 1933, <\/small><\/small>w kt\u00f3rym zjazd nie odby\u0142 si\u0119 z powodu trudnej sytuacji finansowej). Mia\u0142y one charakter przede wszystkim duchowo-buduj\u0105cy i by\u0142y zwo\u0142ywane w celu integracji zbor\u00f3w. Jeden dzie\u0144 przeznaczano na sprawy organizacyjne, pozosta\u0142e dwa dni to wyk\u0142ady, kazania, wyst\u0119py ch\u00f3r\u00f3w i orkiestr, nauka nowych pie\u015bni, \u015bwiadectwa. Wiele czasu po\u015bwi\u0119cano na modlitw\u0119, czasem og\u0142asza jednodniowy p<\/small><\/small>ost. Odbywa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c chrzty. Ka\u017cdy zjazd ko\u0144czy\u0142 si\u0119 Wieczerz\u0105 Pa\u0144sk\u0105.<\/small><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n

Prowadzono r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 o\u015bwiatow\u0105, wydawnicz\u0105 i charytatywn\u0105. Organizowano kursy biblijne, dyrygenckie, dla nauczycieli szk\u00f3\u0142 niedzielnych oraz regionalne zjazdy. Od roku 1926 wydawano miesi\u0119cznik \u201eChristianskij Sojuz\u201d (<\/small><\/small>Chrze\u015bcija\u0144ski Zwi\u0105zek), w nak\u0142adzie 1.500-2.000 egz. w j\u0119zyku rosyjskim, ale zamieszczano tam r\u00f3wnie\u017c artyku\u0142y w j\u0119zyku polskim. Od lipca 1938 r. a\u017c do wybuchu wojny wydawano r\u00f3wnie\u017c \u201eS\u0142owo Pojednania\u201d w j\u0119zyku polskim, kwartalnik dla m\u0142odzie\u017cy \u201eM\u0142ody Robotnik\u201d oraz liczne pozycje ksi\u0105\u017ckowe w j\u0119zyku polskim i rosyjskim. W okresie mi\u0119dzywojennym rozpowszechniono ok. 25.000 egz. Biblii, ponad 50.000 egz. Nowego Testamentu i pojedynczych Ewangelii oraz tysi\u0105ce broszur i ksi\u0105\u017cek chrze\u015bcija\u0144skich. Budowano wiele kaplic i dom\u00f3w modlitwy. Prowadzono w\u0142asny dom sierot. Rozpocz\u0119to budow\u0119 szko\u0142y biblijnej. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 misyjno-charytatywna wykracza\u0142a poza obszar pa\u0144stwa polskiego, prowadzona by\u0142a r\u00f3wnie\u017c w Rumunii, Bu\u0142garii, Jugos\u0142awii, \u0141otwie, Litwie, Estonii, Finlandii, na W\u0119grzech i w Zwi\u0105zku Radzieckim. W dorocznych zjazdach uczestniczyli przedstawiciele bratnich Ko\u015bcio\u0142\u00f3w z zagranicy, a delegaci ZKCh brali udzia\u0142 w \u015bwiatowych kongresach Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego. W roku 1936 reprezentacyjny ch\u00f3r misyjny ZKCh wyje\u017cd\u017ca\u0142 z koncertami m. in. do USA.<\/small> Planowano rozszerzy\u0107 akcj\u0119 misyjn\u0105 na wojew\u00f3dztwa centralne i w zwi\u0105zku z tym w roku 1939 przeniesiono siedzib\u0119 ZKCh z Kobrynia do Brze\u015bcia n\/Bugiem. Istnia\u0142o w\u00f3wczas 85 zbor\u00f3w (45 z nich posiada\u0142o osobowo\u015b\u0107 prawn\u0105) i 320 plac\u00f3wek misyjnych w o\u015bmiu <\/small>wojew\u00f3dztwach.<\/small><\/small><\/p>

W dniach 18-20 sierpnia 1939 r. w miejscowo\u015bci Zimno na Wo\u0142yniu odby\u0142 si\u0119 X Zjazd ZKCh. Podj\u0119to na nim szereg wa\u017cnych decyzji, m. in. zmian\u0119 nazwy \u2013 powr\u00f3t do nazwy \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy\u201d, uchwalono nowy statut i przyj\u0119to projekt budowy Kolegium Biblijnego w Brze\u015bciu n\/Bugiem. Niestety, wojna uniemo\u017cliwi\u0142a realizacj\u0119 przyj\u0119tych postanowie\u0144. Okupacja, zar\u00f3wno sowiecka jak i niemieckie, utrudnia\u0142a prac\u0119 Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego, ale jej nie przerwa\u0142a. Zbory \u2013 dotychczas wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce ze sob\u0105, spotykaj\u0105ce si\u0119 na dorocznych zjazdach \u2013 znalaz\u0142y si\u0119 w r\u00f3\u017cnych strefach okupacyjnych. Zdecydowana ich wi\u0119kszo\u015b\u0107 wraz z Rad\u0105 Naczeln\u0105 Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego (w Brze\u015bciu n\/Bugiem) znalaz\u0142a si\u0119 w granicach ZSRR. Tam te\u017c pozostali m. in. Jan Bukowicz i Jerzy Sacewicz. Konstanty Jaroszewicz zd\u0105\u017cy\u0142 przed okupacj\u0105 radzieck\u0105 wyjecha\u0107 do Bia\u0142ej Podlaskiej, gdzie zosta\u0142 aresztowany przez gestapo. Zwolniony po 52 dniach otrzyma\u0142 \u2013 jako obywatel ameryka\u0144ski \u2013 zezwolenie na wyjazd do W\u0142och, a stamt\u0105d do USA. Ograniczona podczas wojny wolno\u015b\u0107 zgromadze\u0144 i zakaz u\u017cywania j\u0119zyka polskiego powodowa\u0142y, \u017ce niekt\u00f3re zbory do\u0142\u0105cza\u0142y do wyzna\u0144 tolerowanych przez w\u0142adze okupacyjne, inne dzia\u0142a\u0142y w konspiracji, niekt\u00f3re zawiesza\u0142y sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107.<\/small><\/p>\n\n\n\n\n

W Polsce Ludowej<\/h3>\n

II wojna \u015bwiatowa i b\u0119d\u0105ce jej efektem nowe granice ca\u0142kowicie zmieni\u0142y sytuacj\u0119 Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego w Polsce. Uby\u0142y 72 zbory, po\u0142o\u017cone na terenie wojew\u00f3dztw: wile\u0144skiego, nowogr\u00f3dzkiego, poleskiego, wo\u0142y\u0144skiego i lwowskiego, kt\u00f3re wesz\u0142y w <\/small>sk\u0142ad Wszechzwi\u0105zkowej Rady Ewangelicznych Chrze\u015bcijan Baptyst\u00f3w w ZSRR. Wielu lider\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a zosta\u0142o wywiezionych do Rzeszy, oboz\u00f3w koncentracyjnych b\u0105d\u017a \u0142agr\u00f3w sowieckich. Niekt\u00f3rzy zgin\u0119li z r\u0105k okupant\u00f3w.<\/small><\/p>

Trzeba by\u0142o na nowo organizowa\u0107 prac\u0119 Zjednoczenia Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych. Czo\u0142owi liderzy Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego: Jerzy Sacewicz, Miko\u0142aj Korniluk i Boles\u0142aw Winnik osiedlili si\u0119 na Mazurach, gdzie \u2013 decyzj\u0105 wojskowych w\u0142adz \u2013 zostali w 1944 r. skierowani do pracy. W maju 1945 r. wszyscy trzej wraz z rodzinami zamieszkali w Olsztynie. Podj\u0119li prac\u0119  w grupie operacyjnej Ministerstwa Przemys\u0142u i Handlu.<\/span>
<\/small><\/p>

Jednocze\u015bnie organizowali dzia\u0142alno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a, zabezpieczaj\u0105c m.in. obiekty sakralne. Ju\u017c w czerwcu 1945 r. wyst\u0105pili z oficjalnym wnioskiem o prawo korzystania z domu modlitwy. Pastorem nowo powsta\u0142ego zboru zosta\u0142 Jerzy Sacewicz. W lipcu 1946 r. zb\u00f3r olszty\u0144ski przej\u0105\u0142 poniemieck\u0105 kaplic\u0119 przy Warmi\u0144skiej 23, kt\u00f3ra po przeprowadzeniu generalnego remontu stanowi do dzisiejszego dnia siedzib\u0119 zboru.<\/small>Opr\u00f3cz dzia\u0142alno\u015bci religijnej podj\u0119to r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 charytatywn\u0105 przy wydatnej pomocy Konstantego Jaroszewicza. W marcu 1946 r. utworzono w Olsztynie Komitet Pomocy \u201eEwangeliczny Samarytanin\u201d w celu niesienia pomocy materialnej i dystrybucji dar\u00f3w dla najubo\u017cszych. W Lidzbarku Warmi\u0144skim urz\u0105dzano <\/small>kolonie dla dzieci i uruchomiono dom dziecka, a potem dom starc\u00f3w. Nagl\u0105c\u0105 potrzeb\u0105 by\u0142a legalizacja Ko\u015bcio\u0142a. Chodzi\u0142o g\u0142\u00f3wnie o to, by nie straci\u0107 w\u0142asnych obiekt\u00f3w ko\u015bcielnych i ewentualnie zyska\u0107 nie zaj\u0119te jeszcze opuszczone kaplice poniemieckie. Pierwsz\u0105 pr\u00f3b\u0105 by\u0142o w\u0142\u0105czenie si\u0119 w 1945 r. do nowo tworz\u0105cego si\u0119 Polskiego Ko\u015bcio\u0142a Ewangelicznych Chrze\u015bcijan Baptyst\u00f3w, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wesz\u0142o pi\u0119\u0107 spo\u0142eczno\u015bci ewangeliczno-baptystycznych. J<\/small>ednak to rozwi\u0105zanie nie wytrzyma\u0142o pr\u00f3by czasu.<\/small><\/p>

W sierpniu 1946 roku, na nadzwyczajnym XI Zje\u017adzie Przedstawicieli Zjednoczenia Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych, postanowiono reaktywowa\u0107 Zjednoczenie Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych, jako odr\u0119bny Ko\u015bci\u00f3\u0142. Wybrano te\u017c Rad\u0119 Naczeln\u0105 w sk\u0142adzie: Jerzy Sacewicz \u2013 prezes, Boles\u0142aw Winnik \u2013 wiceprezes i skarbnik, Miko\u0142aj Korniluk<\/small><\/small> \u2013 sekretarz oraz cz\u0142onkowie: Nikon Jakoniuk, Pawe\u0142 Baje\u0144ski, Szymon Saca\u0142a, Konstanty Sacewicz, Teodor Lewczuk i J\u00f3zef Muranty. Konstanty Jaroszewicz, mieszkaj\u0105cy na sta\u0142e w USA, zosta\u0142 honorowym prezesem i generalnym przedstawicielem<\/small> ZKCh za granic\u0105.<\/small><\/small><\/a>W listopadzie 1946 r. Ministerstwo Administracji Publicznej wyrazi\u0142o zgod\u0119 na wznowienie dzia\u0142alno\u015bci Zjednoczenia Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych Wyznania Ewangelicznego w Polsce, jako zrzeszenia religijnego. Funkcjonowa\u0142y w\u00f3wczas cztery zbory w <\/small>wojew\u00f3dztwie bia\u0142ostockim (Siemiatycze, Bo\u0107ki, Milejczyce, Grodzisk), osiem w mazurskim (Olsztyn, Lidzbark Warmi\u0144ski, K\u0119trzyn, Mr\u0105gowo, Rumy, \u015awi\u0119tajno, Ruskowo, Pas\u0142\u0119k) oraz w Gda\u0144sku, Sosnowcu i Muratynie (lubelskie).<\/small><\/p>

W roku 1947 Zjednoczenie Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych zakupi\u0142o w Warszawie zniszczony w 80% budynek przy ul. Pu\u0142awskiej 114 i rozpocz\u0119\u0142o jego odbudow\u0119. W styczniu 194<\/small>8 r. przeprowadzi\u0142 si\u0119 do Warszawy Jerzy Sacewicz, a w miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej przeniesiono z Olsztyna do Warszawy central\u0119 Ko\u015bcio\u0142a.  W marcu 1948 r. ukaza\u0142 si\u0119 pierwszy numer miesi\u0119cznika \u201eJedno\u015b\u0107\u201d (nak\u0142ad 2 000 egz.). <\/small>Wydano r\u00f3wnie\u017c \u201e\u015apiewnik Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego\u201d w nak\u0142adzie 10 000 egz. oraz przeznaczone dla ch\u00f3r\u00f3w \u201ePie\u015bni ko\u015bcielne\u201d.<\/small><\/small><\/a>
18<\/small> kwietnia 1948 r. odby\u0142o si\u0119 uroczyste otwarcie centrali Ko\u015bcio\u0142a i kaplicy w Warszawie, a 13-15 sierpnia tego samego roku XII Zjazd Zjednoczenia Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych. Uczestniczy\u0142 w nim r\u00f3wnie\u017c Konstanty Jaroszewicz, kt\u00f3ry dokona\u0142 ordynacji czterdziestu pracownik\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego w Polsce.<\/small>Nowo powstaj\u0105ce zbory potrzebowa\u0142y odpowiednio przygotowanych kaznodziej\u00f3w. Organizowano wi\u0119c kursy biblijne, dyrygenckie, dla nauczycieli szk\u00f3\u0142 niedzielnych. W roku 1948 powsta\u0142o Seminarium Teologiczne w Lidzbarku Warmi\u0144skim, przeniesione w rok p\u00f3\u017aniej do Warszawy. W dalszym ci\u0105gu odbywa\u0142y si\u0119 doroczne zjazdy Ko\u015bcio\u0142a. Organizowano r\u00f3wnie\u017c zloty m\u0142odzie\u017cy.<\/small><\/p>

Rok 1950 to czarna karta w historii Ko\u015bcio\u0142a. 19-20 wrze\u015bnia tego roku wszyscy cz\u0142onkowie w\u0142adz naczelnych Ko\u015bcio\u0142a i wi\u0119kszo\u015b\u0107 aktywnych dzia\u0142aczy zostali aresztowani pod zarzutem zdrady stanu. Kaplice, kancelarie zborowe a nawet prywatne pokoje zosta\u0142y opiecz\u0119towane. <\/small><\/small>Niekt\u00f3rzy zostali wypuszczeni po kilku miesi\u0105cach, inni \u2013 m.in. Jerzy Sacewicz, Miko\u0142aj Korniluk, Boles\u0142aw Winnik \u2013 dopiero w roku 1953.  <\/small><\/small>Zosta\u0142a wstrzymana dzia\u0142alno\u015b\u0107 wydawnicza i znacznie ograniczona wolno\u015b\u0107 zgromadze\u0144. Piecz\u0119cie z kaplicy w Warszawie zdj\u0119to dopi<\/small>ero w ko\u0144cu 1952 r., a z kancelarii zborowej 4 lutego 1953. W mi\u0119dzyczasie przeznaczony na docelow\u0105 kaplic\u0119 i kancelari\u0119 parter i I pi\u0119tro Pu\u0142awskiej 114 uznano za nienaprawion<\/small>e i przydzielono je Przedsi\u0119biorstwu \u201eRadiofonizacja Kraju\u201d.<\/small><\/small><\/p>

W roku 1951 Pawe\u0142 Baje\u0144ski, po zwolnieniu z wi\u0119zienia i kilkumiesi\u0119cznym pobycie w szpitalu, podj\u0105\u0142 starania o <\/small><\/small>udost\u0119pnienie <\/small>opiecz\u0119towanych kaplic. Zwo\u0142a\u0142 r\u00f3wnie\u017c og\u00f3lnopolsk\u0105 konferencj\u0119 bratersk\u0105 w Inowroc\u0142awiu, gdzie <\/small>wybrano nowy zarz\u0105d Ko\u015bcio\u0142a: prezes \u2013 Pawe\u0142 Baje\u0144ski, sekretarz \u2013 Konstanty Sacewicz, skarbnik \u2013 Nikon <\/small><\/small>Jakoniuk. Jerzy Sacewicz i Miko\u0142aj Korniluk nadal byli w wi\u0119zieniu.<\/small><\/small> Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a <\/small><\/small><\/small>ogranicza\u0142a si\u0119 w zasadzie do nabo\u017ce\u0144stw w odpiecz\u0119towanych kaplicach i mieszkaniach prywatnych. W\u0142adze prowadzi\u0142y polityk\u0119 komasowania pokrewnych wyzna\u0144, m.in. ograniczaj\u0105c otwieranie opiecz\u0119towanych kaplic i przydzielaj\u0105c im jedn\u0105 kaplic\u0119 do wsp\u00f3lnego u\u017cytkowania. ZKCh posiada\u0142o w\u00f3wczas 24 zbory, 53 plac\u00f3wki, 12 kaplic, 6 sal modlitewnych i oko\u0142o 3000 wiernych.<\/small><\/small><\/small><\/p>

W dniach 1-2 listopada 1952 r. w Warszawie przy ul. Pu\u0142awskiej 114 odby\u0142 si\u0119 XV Og\u00f3lnopolski Zjazd ZKCh. Os\u0142abiony Ko\u015bci\u00f3\u0142, poszukuj\u0105c sposob\u00f3w <\/small><\/small>skutecznego dzia\u0142ania, na nowo podj\u0105\u0142 kwesti\u0119 organizacyjnej wsp\u00f3\u0142pracy z bratnimi Ko\u015bcio\u0142ami ewangelicznymi: Zjednoczonym <\/small><\/small>Ko\u015bcio\u0142em Ewangelicznym i Ko\u015bcio\u0142em Chrze\u015bcija<\/small><\/small>n Wiary Ewangelicznej. Konferencje porozumiewawcze w te<\/small><\/small>j sprawie odby\u0142y si\u0119 w Warszawie 30 listopada 1952 r. i 8 marca 1953 r. (w<\/small><\/small> drugiej uczes<\/small><\/small>tniczy\u0142 ju\u017c Jerzy Sacewicz, kt\u00f3ry kilka dni wcze\u015bniej opu\u015bci\u0142 wi\u0119zienie). Formaln\u0105 decyzj\u0119 o rozwi\u0105zaniu Zjednoczenia Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych i przy\u0142\u0105czeniu si\u0119 do ZKE \u2013 mimo wielu g\u0142os\u00f3w przeciw \u2013 podj\u0105\u0142 Nadzwyczajny Zjazd ZKCh, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w Siemiatyczach 10 maja 1953 roku. Zdecydo<\/small><\/small>wanie sprzeciwia\u0142 si\u0119 temu Jerzy S<\/small><\/small>acewicz. Miko\u0142aj Korniluk i Boles\u0142aw Winnik nadal przebywali w wi\u0119zieniu.<\/small><\/small><\/small>4 czerwc<\/small>a 1953 r. odby\u0142 si\u0119 I Synod poszerzonego ZKE. Do Prezydium Rady ZKE jako wiceprezes wszed\u0142 Pawe\u0142 Baje\u0144ski. Funkcj\u0119 t\u0119 sprawowa\u0142 przez trzy kolejne kadencje. Kolejnym wiceprezesem ZKE z ugrupowania Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego zosta\u0142 w 1962 r. Konstanty Sacewicz, kt\u00f3rego w 1974 roku wybrano prezesem ZKE (by\u0142 nim przez dwie kadencje, do roku 1981). Rada ZKE sk\u0142ada\u0142a s<\/small>i\u0119 z 30 cz\u0142onk\u00f3w, po 6 delegat\u00f3w z ka\u017cdego ugrupowania, tj. Chrze\u015bcijan Wiary Ewangelicznej, Ewangelicznych Chrze\u015bcijan, <\/small>Stanowczych Chrze\u015bcijan, Wolnych Chrze\u015bcijan i Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego (tym mianem potocznie okre\u015blano Zjednoczenie Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych).<\/small>
Zjednoczony <\/small><\/small>Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ewangeliczny istnia\u0142 do roku 1987. Sytuacja polityczna kraju zmieni\u0142a si\u0119 i nie by\u0142o ju\u017c potrzeby dalszego funkcjonowania pod jednym szyldem niezale\u017cnych od siebie Ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Ostateczn\u0105 decyzj\u0119 o reorganizacji ZKE poprzez usamodzielnienie jego sk\u0142adowych konfesji podj\u0105\u0142 XII Synod ZKE w dniu 22 maja 1987 r. Kadencj\u0119 Rady Ko\u015bcio\u0142a i jej Prezydium przed\u0142u\u017cono do dnia legalizacji powsta\u0142ych w wyniku reorganizacji Ko\u015bcio\u0142\u00f3w.<\/small><\/p>

<\/small><\/p>

1 lutego 1988 Urz\u0105d do Spraw Wyzna\u0144 wyda\u0142 decyzj\u0119 o wykre\u015bleniu Zjednoczonego Ko\u015bcio\u0142a Ewangelicznego z Rejestru stowarzysze\u0144 i zwi\u0105zk\u00f3w religijnych, w kt\u00f3rym by\u0142 wpisany pod poz. 2. Z t\u0105 sam\u0105 dat\u0105 do tego\u017c Rejestru wpisano Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrze\u015bcijan Wiary Ewangelicznej, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ewangelicznych Chrze\u015bcijan, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Zbor\u00f3w Chrystusowych (pod poz. 29) i Ko\u015bci\u00f3\u0142 Zielono\u015bwi\u0105tkowy. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Wolnych Chrze\u015bcijan wyst\u0105pi\u0142 z ZKE ju\u017c w roku 1980 i by\u0142 zarejestrowany 14 maja 1981 roku.<\/small>Wieloletnia dzia\u0142alno\u015b\u0107 w ramach ZKE doprowadzi\u0142a do wielu zmian, r\u00f3wnie\u017c w stylu pobo\u017cno\u015bci. Po 34 latach trudno by\u0142o jednoznacznie okre\u015bli\u0107 konfesyjn\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 zbor\u00f3w. Po rozwi\u0105zaniu ZKE w naszej spo\u0142eczno\u015bci ko\u015bcielnej znalaz\u0142o si\u0119 20 zbor\u00f3w i kilkana\u015bcie plac\u00f3wek.<\/small><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n

W III Rzeczypospolitej<\/h3>\n

Ugrupowanie Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego nie powr\u00f3ci\u0142o do poprzedniej nazwy. Nie mog\u0142o te\u017c przyj\u0105\u0107 nazwy Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy, gdy\u017c w kwietniu 1982 zosta\u0142 zarejestrowany Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy w Polsce z siedzib\u0105 w Sopocie (grupa nie zwi\u0105zana ze Zjednoczeniem Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych, dzia\u0142aj\u0105ca nieformalnie od \u201eroz\u0142amu\u201d w ZKE w 1956 r.).<\/small><\/span><\/small><\/p>

Decyzj\u0105 Urz\u0119du do Spraw Wyzna\u0144  <\/small>1 lutego 1988 r. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Zbor\u00f3w Chrystusowych zosta\u0142 wpisany do Rejestru stowarzysze\u0144 i zwi\u0105zk\u00f3w religijnych pod pozycj\u0105 29. Po wej\u015bciu w \u017cycie Ustawy o gwarancjach wolno\u015bci sumienia i wyznania, od 1 lutego 1990 roku Ko\u015bci\u00f3\u0142 figuruje<\/small> w  Rejestrze Ko\u015bcio\u0142\u00f3w i innych zwi\u0105zk\u00f3w wyznaniowych, w  dziale A poz. 24. Zarz\u0105d i kierowanie bie\u017c\u0105cymi sprawami Ko\u015bcio\u0142a <\/small><\/small>powierzono Naczelnej Radzie Ko\u015bcio\u0142a, wybieranej przez Konferencj\u0119 Synodaln\u0105 na okres 4 lat. W momencie rejestracji stanowili j\u0105: Henryk Sacewicz \u2013 przewodnicz\u0105cy, H. Ryszard Tomaszewski \u2013 sekretarz, Pawe\u0142 Wr\u00f3bel \u2013 skarbnik, W. Andrzej Baje\u0144ski i Piotr Karel \u2013 cz\u0142onkowie oraz Konstanty Jakoniuk, Sergiusz Kobus i Aleksander \u017begunia \u2013 zast\u0119pcy cz\u0142onk\u00f3w. W listopadzie 1992 r. Konferencja Synodalna podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o zmianie struktur organizacyjnych. W miejsce Naczelnej Rady powo\u0142ano trzyosobowy Sekretariat Ko\u015bcio\u0142a w sk\u0142a<\/small><\/small>dzie: Henryk Sacewicz \u2013 n<\/small><\/small>aczelny prezbiter (p\u00f3\u017aniej pod zmienionym nazwiskiem Rother-Sacewicz), Bronis\u0142aw Hury \u2013 sekretarz, Pawe\u0142 Wr\u00f3bel \u2013 skarbnik (w tym sk\u0142adzie do roku 2000).<\/small>W pa\u017adzierniku 2000 r. prezbiterem naczelnym Ko\u015bcio\u0142a zosta\u0142 W. Andrzej Baje\u0144ski, a do Sekretariatu Ko\u015bcio\u0142a powo\u0142ano ponadto W\u0142adys\u0142awa Dwulata i Henryka Rother-Sacewicza. Nast\u0105pi\u0142y kolejne zmiany organizacyjne, co prowadzi\u0142o do zmiany statutu. W lipcu 2004 r. VI Synod Ko\u015bcio\u0142a Zbor\u00f3w Chrystusowych podj\u0105\u0142 uchwa\u0142\u0119 o zmianie nazwy na Wsp\u00f3lnot\u0119 Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych (obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 z dniem 1 listopada 2004) i przyj\u0119ciu nowego Statutu Ko\u015bcio\u0142a, a wynikaj\u0105ce z nowego Statutu zmiany zosta\u0142y wpisane do Rejestru Ko\u015bcio\u0142\u00f3w i innych zwi\u0105zk\u00f3w wyznaniowych decyzj\u0105 Ministra Spraw Wewn\u0119trznych i Administracji z dnia 24 wrze\u015bnia 2004 roku. Naczelnym organem Ko\u015bcio\u0142a jest Konferencja Krajowa, a kierowniczym organem wykonawczym Rada Krajowa, kt\u00f3rej przewodniczy prezbiter naczelny.<\/small><\/p>

W czerwcu 2011 roku Konferencja Krajowa podj\u0119\u0142a uchwa\u0142\u0119 o kolejnej zmianie nazwy \u2013 powr\u00f3ceniu do historycznej nazwy Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy w RP. <\/small>Pod t\u0105 nazw\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 funkcjonuje od pa\u017adziernika 2011. W d<\/small>ziesi\u0105t\u0105 dekad\u0119 swojej dzia\u0142alno\u015bci Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy wkroczy\u0142 pod kierownictwem Rady Krajowej w sk\u0142adzie: W. Andrzej Baje\u0144ski \u2013 prezbiter naczelny, Kazimierz Barczuk, Marek Charis, W\u0142adys\u0142aw Dwulat, Piotr Karel, Jaros\u0142aw \u015aciwiarski, Pawe\u0142 Wr\u00f3bel i Krzysztof Zar\u0119ba, licz\u0105c oko\u0142o 5.000 wiernych, 32 zbory, 12 stacji misyjnych i 6 agend.<\/small><\/small>Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy, zabiegaj\u0105c o dobre relacje i wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z bratnimi Ko\u015bcio\u0142ami, ju\u017c na Synodzie zamykaj\u0105cym dzia\u0142aln<\/small>o\u015b\u0107 ZKE sygnalizowa\u0142 potrzeb\u0119 powo\u0142ania Aliansu Ewangelicznego, kt\u00f3ry wychodzi\u0142by poza ramy ZKE. Gdy w ko\u0144cu lat 90. ta idea zacz\u0119\u0142a si\u0119 urzeczywistnia\u0107, grupie roboczej, przygotowuj\u0105cej stosowne dokumenty, przewodniczy\u0142 Henryk Rother-Sacewicz. On te\u017c zosta\u0142 pierwszym przewodnicz\u0105cym Rady Krajowej Aliansu Ewangelicznego w RP, zarejestrowanego 21 stycznia 2000 roku, zrzeszaj\u0105cego Ko\u015bcio\u0142y ewangelikalne i ewangelikalne organizacje parako\u015bcielne w Polsce. W roku 2004 po raz pierwszy obsadzona zosta\u0142a funkcja sekretarza generalnego AE \u2013 zosta\u0142 nim pastor W\u0142adys\u0142aw Dwulat. Funkcj\u0119 te pe\u0142ni\u0142 przez dziesi\u0119\u0107 lat.<\/small><\/p>\n\n\n\n\n

Agendy Ko\u015bcio\u0142a (chronologicznie, wg dat ich powstania<\/h2>\n

Dom Spokojnej Staro\u015bci \u201eBetania\u201d<\/span> (wcze\u015bniej zwany Domem Starc\u00f3w) to najstarsza agenda, powsta\u0142a w roku 1958, r\u00f3wnocze\u015bnie ze zborem przy ul. 1 Dywizji 5 w Ostr\u00f3dzie, za\u0142o\u017conym przez pastora Kazimierza Chojnackiego. Ta charytatywna s\u0142u\u017cba by\u0142a mo\u017cliwa dzi\u0119ki materialnemu wsparciu zbor\u00f3w, ofiarodawc\u00f3w indywidualnych i pomocy zagranicznej \u2013 g\u0142\u00f3wnie Polskiej Chrze\u015bcija\u0144skiej Misji, za\u0142o\u017conej przez br. Paw\u0142a Bajko. Od roku 1974 dyrektorem \u201eBetanii\u201d by\u0142 Pawe\u0142 Wr\u00f3bel. Podobnie jak jego poprzednik \u2013 Kazimierz Chojnacki \u2013 pe\u0142ni\u0142 jednocze\u015bnie funkcj\u0119 pastora zboru.<\/small>
W roku 1985 w \u201eBetanii\u201d wybuch\u0142 po\u017car i budynek nie nadawa\u0142 si\u0119 do u\u017cytku. Pensjonariusze znale\u017ali schronienie w baptystycznym Domu Opieki w Bia\u0142ymstoku. Staraniem ugrupowania Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego przeprowadzono remont generalny, co znacznie podwy\u017cszy\u0142o standard obiektu. W roku 1989 \u201eBetania\u201d wznowi\u0142a sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107.<\/small>
<\/small>Dom Spokojnej Staro\u015bci \u201eBetania\u201d funkcjonowa\u0142 do ko\u0144ca 2009 roku. Schronienie i pomoc znalaz\u0142o w nim oko\u0142o 150 pensjonariuszy, najcz\u0119\u015bciej b\u0119d\u0105cych w trudnej sytuacji \u017cyciowej, czasem bez \u015brodk\u00f3w do \u017cycia i schorowanych.

O\u015brodek Katechetyczno-Misyjny \u201eOstr\u00f3da Camp\u201d<\/span><\/a>. W maju 1971 roku ugrupowanie Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego zakupi\u0142o gospodarstwo rolne w ma\u0142ej wsi Ostr\u00f3w pod Ostr\u00f3d\u0105, z przeznaczeniem na sta\u0142\u0105 baz\u0119 dla oboz\u00f3w dzieci\u0119cych i m\u0142odzie\u017cowych. Pi\u0119kne po\u0142o\u017cenie \u2013 tu\u017c nad jeziorem \u2013 ale warunki bardzo skromne: stodo\u0142a jako sypialnia i jadalnia, prowizoryczna kuchnia w by\u0142ym chlewiku, studnia i parniki z gor\u0105c\u0105 wod\u0105, wypchane s\u0142om\u0105 sienniki. Ka\u017cdy rok przynosi\u0142 kolejne zmiany. Zamiast siennik\u00f3w dmuchane <\/small><\/small>materace i pi\u0119trowe prycze po obu stronach klepiska. Coraz wi\u0119cej oboz\u00f3w i coraz wy\u017cszy standard. Wybudowano <\/small><\/small>budynek socjalno-mieszkalny (sto\u0142\u00f3wka, kuchnia, sanitariaty, 16 pokoi, sala wyk\u0142adowa). Namioty ust\u0105pi\u0142y miejsca domkom campingowym. Stodo\u0142\u0119 przebudowano na kaplic\u0119. Powsta\u0142y pe\u0142nowymiarowe boiska do koszyk\u00f3wki, siatk\u00f3wki, tenisa, amfiteatr, parkingi dla samochod\u00f3w. Zd\u0105\u017cy\u0142y urosn\u0105\u0107 drzewa. Domki campingowe wyposa\u017cane s\u0105 w \u0142azienki. Ostr\u00f3da-Camp to dzi\u015b baza konferencyjno-obozowa dla 150 os\u00f3b. Przewin\u0119\u0142o si\u0119 przez ni\u0105 ponad 15.000 os\u00f3b. W latach 1989-2003 dyrektorem tej agendy by\u0142 Kazimierz Barczuk, a nast\u0119pnie Zbigniew Chojnacki, a od roku 2012 Andrzej Korytkowski.

Chrze\u015bcija\u0144ski Instytut Biblijny w Warszawie<\/span><\/a> istnieje od 1984 roku, pod kierownictwem Micha\u0142a Weremiejewicza, prowadz\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107 edukacyjn\u0105 i wydawnicz\u0105. Ponad 3500 os\u00f3b skorzysta\u0142o z r\u00f3\u017cnorodnego szkolenia. Wydane zosta\u0142y 83 tytu\u0142y (podr\u0119czniki i inna literatura chrze\u015bcija\u0144ska) o \u0142\u0105cznym nak\u0142adzie ponad 250 000 egzemplarzy.
Na pocz\u0105tku by\u0142o to Korespondencyjne Seminarium Biblijne. Pierwszy dwuletni kurs uko\u0144czy\u0142o 37 student\u00f3w, a dyplomy wr\u0119czono im w Ostr\u00f3dzie, podczas obchod\u00f3w 65-lecia Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego. W roku 1992 nast\u0105pi\u0142a zmiana nazwy na Chrze\u015bcija\u0144ski Instytut Biblijny, bardziej adekwatn\u0105 dla poszerzonej dzia\u0142alno\u015bci. Obecnie w Instytucie studiuje prawie 300 student\u00f3w. Ka\u017cdego roku wydawanych jest kilka nowych ksi\u0105\u017cek.
Instytut wsp\u00f3\u0142pracuje z innymi o\u015brodkami szkoleniowymi w kraju i za granic\u0105. Mi\u0119dzy innymi z TCM Institute for Biblical Studies w Austrii, Institute for Christian Resources w USA, Springdale College w Anglii, Johnson Bible College w USA, Emmanuel School of Religion w USA, Literature And Teaching Ministries w USA, Institut f\u00fcr nat\u00fcrliche Gemeindeentwicklung w Niemczech.

Misja \u201e\u015awiat Dziecka\u201d<\/span> pod kierownictwem Alicji Lewczuk dzia\u0142a\u0142a przez 20 lat, do ko\u0144ca 2006 roku. Powsta\u0142a przy wsp\u00f3\u0142pracy Child and World Foundation. Prowadzi\u0142a szeroko rozumian\u0105 prac\u0119 w\u015br\u00f3d dzieci. Organizowa\u0142a szkolenia i konferencje dla nauczycieli szk\u00f3\u0142ek niedzielnych \u2013 uczestniczy\u0142o w nich ponad 2.000 os\u00f3b. Opracowywa\u0142a materia\u0142y katechetyczne i pomoce wizualne, t\u0142umaczy\u0142a pie\u015bni. Przeprowadza\u0142a Wakacyjne Kluby Biblijne \u2013 w sumie by\u0142o ich ponad 60. Nie tylko w Polsce, r\u00f3wnie\u017c na Bia\u0142orusi, Litwie, Ukrainie, w Rosji i Rumunii. I nie tylko w \u015brodowisku ewangelicznym.

Wydawnictwo \u201eS\u0142owo i \u017bycie\u201d<\/span><\/a> powsta\u0142o w roku 1988. Dzi\u0119ki zabiegom H. Ryszarda Tomaszewskiego, \u00f3wczesnego sekretarza Naczelnej Rady Ko\u015bcio\u0142a, 29 pa\u017adziernika 1988 roku uzyskano pozwolenie na wydawanie miesi\u0119cznika \u201eS\u0142owo i \u017bycie\u201d, jako organu prasowego Ko\u015bcio\u0142a. Pierwszy numer tego czasopisma ukaza\u0142 si\u0119 w styczniu 1989 roku. Od roku 1990 by\u0142 to dwumiesi\u0119cznik, a od 1995 kwartalnik. Wydawnictwo wyda\u0142o r\u00f3wnie\u017c kilka tytu\u0142\u00f3w ksi\u0105\u017ckowych. Od roku 2001 formalnie jako agenda ko\u015bcielna. Jej dyrektorem jest Bronis\u0142aw Hury.

<\/small>Zagraniczna S\u0142u\u017cba Misyjno-Charytatywna<\/span> rozpocz\u0119\u0142a swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w roku 1995. Na pocz\u0105tku by\u0142a to \u201eMisja Wsch\u00f3d\u201d. Jej celem by\u0142a pomoc duchowa i materialna dla wsp\u00f3\u0142wyznawc\u00f3w za wschodni\u0105 granic\u0105 Polski, zw\u0142aszcza na Litwie (znacz\u0105cy udzia\u0142 w budowie domu modlitwy w So\u0142ecznikach). Inicjatorem i dyrektorem tej agendy by\u0142 S\u0142awomir Rynkowski. Agenda zako\u0144czy\u0142a sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w 2001 roku.

Centrum Edukacji \u201eGraceland\u201d<\/span><\/a> \u2013 szko\u0142a j\u0119zyka angielskiego, zapocz\u0105tkowana w styczniu 1999 r. przez Colette Ladan i Jay Bowyer we wsp\u00f3\u0142pracy ze Spo\u0142eczno\u015bci\u0105 Chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 w Ciechanowie. Celem by\u0142o wsparcie dzia\u0142alno\u015bci ewangelizacyjnej zboru. Nauczanie jest og\u00f3lnodost\u0119pne i oparte jest na Biblii. Od kwietnia 2001 formalnie jako agenda Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3rej dyrektorem by\u0142 Janusz Rogalski. Aktualnie Centrum Edukacji \u201eGraceland\u201d dzia\u0142a w Krakowie, a p.o. dyrektorem tej agendy jest Tomasz Rawicz-Miku\u0142owski.

Misja \u201ePo\u015blij Mnie\u201d<\/span><\/a> pod kierownictwem Kazimierza Barczuka, jako formalna agenda WKCh dzia\u0142a od roku 2003 (przedtem, od roku 1988 jako Fundacja Chewra). Jest kontynuacj\u0105 dzia\u0142alno\u015bci rozpocz\u0119tej w ko\u0144cu lat 80. w\u015br\u00f3d os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego. Jednym z jej g\u0142\u00f3wnych cel\u00f3w jest pomoc humanitarna dla os\u00f3b w trudnej sytuacji materialnej, zw\u0142aszcza by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w oboz\u00f3w koncentracyjnych, g\u0142\u00f3wnie w by\u0142ych republikach radzieckich.

Misja Charytatywna \u201eDobro Czyni\u0107\u201d<\/span><\/a>, powo\u0142ana w 2005 roku, ma status organizacji po\u017cytku publicznego (KRS 0000253759). Wspiera i inicjuje dzia\u0142ania charytatywne, wykorzystuj\u0105c mo\u017cliwo\u015bci, jakie daje 1% przekazywanego podatku. Za\u0142o\u017cycielem i  pierwszym dyrektorem i tej agendy by\u0142 Marek Sobotka. Od lipca 2011 roku  funkcje t\u0119 pe\u0142ni Rados\u0142aw Gasza.

NINA HURY
<\/em><\/small>Fotografie: Archiwum Si\u017b.<\/em><\/small>

PS. Konstanty Jaroszewicz po II wojnie \u015bwiatowej trzykrotnie odwiedzi\u0142 Polsk\u0119 (w latach 1946-48), nios\u0105c pomoc materialn\u0105 w nabyciu i odbudowie centrali Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego w Warszawie przy ul. Pu\u0142awskiej 114, oraz kaplic w wielu innych miastach. Wspomaga\u0142 akcje charytatywne: do\u017cywianie dzieci na obozach letnich, za\u0142o\u017cenie sieroci\u0144ca w Lidzbarku Warmi\u0144skim. Przyczyni\u0142 si\u0119 do za\u0142o\u017cenia Seminarium Teologicznego w Lidzbarku Warmi\u0144skim. Zosta\u0142o to dostrze\u017cone i docenione przez w\u0142adze pa\u0144stwowe. 2 maja 1949 zosta\u0142 odznaczony orderem Polonia Restituta. W 1950 roku spotka\u0142 si\u0119 w USA z Paw\u0142em Bajko, synem Grzegorza Bajko \u2013 prezbitera Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego w Targoszycach na Polesiu. Wiele rozmawiali o pracy Ko\u015bcio\u0142a w Polsce. Udzieli\u0142 mu b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa na kontynuowanie pracy, rozpocz\u0119tej w Polsce w 1921 roku. Konstanty Jaroszewicz prze\u017cy\u0142 93 lata, zmar\u0142 28 stycznia 1984 roku w Virginia Beach, Virginia, USA.<\/small><\/p>\n\n\n\n\n

Bibliografia<\/h2>\n

 1. Pawe\u0142 Bajko, Z dziej\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego w Polsce<\/em>, Polish Christian Ministries 2001.<\/small>
 2. Adela Bajko, Pod os\u0142on\u0105 <\/em>N<\/em>ajwy\u017cszego. Wspomnienia, <\/em>Chrze\u015bcija\u0144ski Instytut Biblijny, Warszawa 2013.<\/small>
 3. Edward Czajko, Chrze\u015bcijanie ewangeliczni w Polsce<\/em> (broszura), Warszawa 1967.<\/small>
 4. Nina Hury, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy w RP. 90 lat w skr\u00f3cie<\/em>, <\/em>Chrze\u015bcija\u0144ski Instytut Biblijny, Warszawa 2012.<\/small>
 5. Konstanty Jakoniuk, Tomasz i Aleksander Campbellowie<\/em>, w: Kalendarz \u201eChrze\u015bcijanina\u201d 1977, Prezydium Rady ZKE, Warszawa 1976.<\/small>
 6. Karol Karski, Protestanckie wsp\u00f3lnoty wolnoko\u015bcielne,<\/em> w: Studia i dokumenty ekumeniczne nr 1(35)\/1995, s. 37-53.<\/small>
 7. W\u0142adys\u0142aw Ko\u0142odziej, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy w Polsce<\/em> (maszynopis), Brze\u015b\u0107 Litewski 1939.<\/small>
 8. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Zbor\u00f3w Chrystusowych w Polsce, Konferencja \u2013 Jubileusz 75-lecia<\/em>, 28-31 sierpnia 1996, (broszura).<\/small>
 9. Alicja Lewczuk, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy w Polsce<\/em>, w: Kalendarz \u201eChrze\u015bcijanina\u201d 1977, Prezydium Rady ZKE, Warszawa 1976, s. 121-126.<\/small>
10. Maria Libiszowska-\u017b\u00f3\u0142tkowska, Ko\u015bcio\u0142y i zwi\u0105zki wyznaniowe w Polsce. Ma\u0142y s\u0142ownik<\/em>, Verbinum \u2013 Wydawnictwo Ksi\u0119\u017cy Werbist\u00f3w, Warszawa 2001.<\/small>
11. Jan Mironczuk, Polityka pa\u0144stwa wobec Zjednoczonego Ko\u015bcio\u0142a Ewangelicznego w Polsce (1947-1989)<\/em>, Wydawnictwo Naukowe Semper, Warszawa 2006.<\/small>
12. Noemi Modnicka, Polskie spo\u0142eczno\u015bci ewangelikalne jako \u201eKo\u015bcio\u0142y wyboru\u201d w \u201espo\u0142ecze\u0144stwie losu\u201d (w): Ewangelikalny protestantyzm w Polsce u progu XXI  stulecia<\/em>, red. Tadeusz J. Zieli\u0144ski, Warszawa-Katowice 2004.
13. Noemi Modnicka, Ma\u0142e \u015bwiaty polskiego ewangelikalizmu, <\/em>Wydawnictwo Biblioteka, \u0141\u00f3d\u017a 2013.
<\/small>13. James B. North, Historia Ko\u015bcio\u0142a<\/em>, Chrze\u015bcija\u0144ski Instytut Biblijny, Warszawa 2000.<\/small>
14. William Robinson, Gdzie stoimy. Powstanie rozw\u00f3j i przes\u0142anie religijnego Ruchu Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych<\/em>, Chrze\u015bcija\u0144ski Instytut Biblijny, Warszawa 1996.<\/small>
15. Jerzy Sacewicz, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy w Polsce,<\/em> r\u0119kopis.<\/small>
16. Don Smith, Czas \u017cniwa. Ko\u015bcio\u0142y w nowym milenium,<\/em> Chrze\u015bcija\u0144ski Instytut Biblijny, Warszawa 2001.<\/small>
17. H. Ryszard Tomaszewski, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy w Polsce,<\/em> \u201eChrze\u015bcijanin\u201d nr 7-8\/1977.<\/small>
18. H. Ryszard Tomaszewski, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy w Polsce w latach 1921-1953, <\/em>Warszawa 1992.<\/small>
19. <\/small>H. Ryszard Tomaszewski,Wyznania typu ewangeliczno-baptystycznego, wchodz\u0105ce w sk\u0142ad Zjednoczonego Ko\u015bcio\u0142a Ewangelicznego w latach 1945-1956<\/em><\/small>, Warszawa 1991.<\/small>
20. H. Ryszard Tomaszewski, Zjednoczony Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ewangeliczny 1947-1987, <\/em>Warszawa 2009.
21. Miros\u0142awa Regina Weremiejewicz, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy w Polsce w latach 1921-2006, Dom Wydawniczy DUET, Toru\u0144 2014.<\/small>
22. Wspomnienie o Konstantym Jaroszewiczu,<\/em> \u201eChrze\u015bcijanin\u201d nr 11\/1984.<\/small>
<\/small>
Artyku\u0142y zamieszczone w \u201eS\u0142owie i \u017byciu\u201d<\/small> (chronologicznie od najnowszych)<\/em><\/small><\/p>

Nina Hury Z dziej\u00f3w Wsp\u00f3lnoty Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych<\/a> <\/em>  [pdf]<\/a>  nr 2\/2011
Nina Hury  200 lat temu [Dwusetna rocznica \u201eDeklaracji i wezwania<\/em>\u201e]<\/em><\/a> nr 3\/2009
Victor Knowles  <\/em>\u015awiat\u0142o dla naszego wieku [Dwusetna rocznica \u201eDeklaracji i wezwania\u201d]<\/em> <\/a>nr 3\/2009
Innymi s\u0142owy [Thomas Campbell \u201ePlan promowania chrze\u015bcija\u0144skiej jedno\u015bci\u201d] <\/em><\/a>(pdf)<\/a> nr 3\/2009
Nina Hury KZCh \u2013 rys historyczny cz.3 [okres powojenny]<\/a> nr 10-12\/1995<\/small><\/p>

Nina Hury KZCh \u2013 rys historyczny cz.2<\/a> nr 7-9\/1995<\/small><\/p>

H. Sacewicz i N. Hury  <\/em>KZCh \u2013 rys historyczny cz.1<\/a> <\/em> nr 4-6\/1995
W\u0142adys\u0142aw Ko\u0142odziej  <\/em>Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy w dniach wojny polsko-niemieckiej 1939<\/a> nr 7-9\/1995
Wywiad z br. Konstantym Sacewiczem<\/a> nr 5-6\/1993
Maria Krawczyk \u201eAni \u015bmier\u0107, ani \u017cycie\u201d (wst\u0119p do \u201eNotatek powi\u0119ziennych\u201d J. Sacewicza)<\/a> nr 3-4\/92
Jerzy Sacewicz Notatki powi\u0119zienne cz.I nr 3-4\/1992 <\/a>cz.II<\/em> <\/a>nr 5-6\/1992
Ryszard Tomaszewski  <\/em>Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy w latach 1939-1944<\/a> nr 1-2\/1992<\/small><\/p>

<\/small>[aktualizacja 29.12.2016]<\/a>
<\/small>
<\/span><\/small><\/small><\/small><\/p>

Kopiowanie dozwolone, pod warunkiem podania autora i informacji,
\u017ce tekst pochodzi z www.slowoizycie.pl \u00a9 S\u0142owo i \u017bycie<\/small><\/small><\/p>

Copyright \u00a9 S\u0142owo i \u017bycie<\/small><\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"pagelayer_contact_templates":[],"_pagelayer_content":"","footnotes":""},"class_list":["post-95","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chrystusowi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/95","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chrystusowi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/chrystusowi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chrystusowi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chrystusowi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=95"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/chrystusowi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/95\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":581,"href":"https:\/\/chrystusowi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/95\/revisions\/581"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chrystusowi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=95"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}